Tomy zbiorowe, artykuły, publicystyka i wywiady
TOMY ZBIOROWE
Sensitive Sound Recordings, ed. Renata Tańczuk, Sławomir Wieczorek, tom pisma Prace Kulturoznawcze 2022, nr 1
„Wrażliwe nagrania dźwiękowe” to zapisy powiązane z doświadczeniami traumy, wykluczenia i niesprawiedliwości tych, których głosy zostały zarejestrowane, a także wspólnot, do których należeli. Są korelatami „wrażliwego dziedzictwa”, a niekiedy także „dziedzictwa trudnego”. W ich obręb możemy włączyć także zapisy naruszające tabu, na przykład w niektórych kontekstach kulturowych rejestracje ceremonii religijnych, sytuacji intymnych. Tego rodzaju nagrania, niekiedy z powodu sposobu i kontekstu powstania, stawiają słuchacza i użytkownika przed całym spektrum złożonych problemów dotyczących prawa do ich gromadzenia, odsłuchiwania i dysponowania nimi, konsekwencji społecznych, politycznych i etycznych ich ponownego użycia w praktykach badawczych, edukacyjnych i artystycznych. Wrażliwe nagrania dźwiękowe to nagrania „trudne” i zarazem „poruszające”, budzące emocje. Nie pozwalają odbiorcy być obojętnym, od swych użytkowników, wśród których są między innymi badacze, domagają się odpowiedzialnej, troskliwej postawy.
Tom w wolnym dostępie znajduje się na stronie Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego
Obrazy z nut, red. Renata Tańczuk, Joanna Gul, Monika Janowiak-Janik, Jacek Małczyński, tom pisma Prace Kulturoznawcze 2021, nr 2
Warstwa graficzno-plastyczna druków muzycznych prowokuje do stawiania pytań o funkcje perswazyjne, reklamowe, estetyczne okładek. Analizy wymaga ikoniczny przekaz nie tylko pod względem jego treści i sposobu jej wyrażenia, lecz także trwałości pewnych schematów ikonograficznych oraz, co nie mniej ważne, eliminowania pewnych motywów, na przykład z powodów ideologicznych. Ważne jest pytanie o to, w jaki sposób próbowano na kartach tytułowych muzykę zilustrować i czy rzeczywiście właśnie ona była przedmiotem wizualizacji. Obrazki z nut nie były neutralne, ikonografię dokumentów muzycznych angażowano w służbę propagandy, polityki historycznej i tożsamościowej. Ilustracje przypominają i nawiązują do konfliktów politycznych XIX i XX wieku, rejestrują wydarzenia, wybitne osiągnięcia, prezentują gwiazdy sceny muzycznej, filmu, a także regionalne krajobrazy i miejsca. Znajdują się na nich odwołania do popularnych rozrywek, stylów życia, fascynacja orientem, egzotyzmem w wersji europejskiej. Karty tytułowe druków muzycznych warto więc poddać analizie pod kątem stereotypów płci i obcych, idei i wartości, które przekazywały. Prowokują do postawienia pytania o to, „czego chcą od nas obrazy” — jakie pragnienia, emocje wywołują, w jaki sposób działają.
Tom w wolnym dostępie znajduje się na stronie Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego
Sounds of War and Peace. Soundscapes of European Cities in 1945, ed. Renata Tańczuk, Sławomir Wieczorek, Peter Lang Verlag 2018
W tomie znajduje się 13 artykułów autorów z polskich i zagranicznych uniwersytetów. Korzystając z metodologii i kategorii badawczych wypracowanych w obrębie sound studies i soundscape studies, autorzy Sounds of War and Peace. Soundscapes of European Cities in 1945 eksplorują (po)wojenne pejzaże dźwiękowe wybranych europejskich miast oraz analizują ich obrazy w tekstach autobiograficznych i sztuce. Poszczególne artykuły pozwalają „usłyszeć” Amsterdam, Dortmund, Lwów, Warszawę i Wrocław przez pryzmat doświadczenia traumatyzujących dźwięków przemocy, zagrożenia i śmierci oraz recepcji pełnego napięć miejskiego pejzażu dźwiękowego 1945 roku; ukazują rolę dźwięków w procesie tworzenia tożsamości mieszkańców miast, adaptacji do nowych warunków życia; zwracają uwagę na ideologiczne aspekty tworzenia miejskiej przestrzeni dźwiękowej.
Książka w wolnym dostępie znajduje się na stronie wydawcy Peter Lang Verlag
AUDIOSFERA. Studia 2, red. Aleksandra Kil-Matlak, Robert Losiak, Renata Tańczuk, Sławomir Wieczorek, Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocław 2018
Drugi tom serii „Audiosfera. Studia” stanowi wybór tekstów zamieszczonych w kolejnych (3. i 4.) numerach internetowego periodyku „Audiosfera. Koncepcje – Badania – Praktyki”. Obok artykułów naukowych, pokazujących różnorodne konteksty współczesnych sound studies, prezentuje teksty publicystyczne wyrażające subiektywny i niejednokrotnie bardzo emocjonalny stosunek do zagadnień dźwięku i audiosfery, co stanowić może świadectwo aktualności oraz społecznej ważności tej problematyki.
AUDIOSFERA. Studia, red. Aleksandra Kil-Matlak, Robert Losiak, Renata Tańczuk, Sławomir Wieczorek, Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocław 2016
Tom Audiosfera. Studia stanowi wybór tekstów opublikowanych w pierwszych dwóch numerach czasopisma elektronicznego “Audiosfera. Koncepcje-badania-praktyki” (1/2015 oraz 2/2015). Zebrane artykuły przedstawiają pewne spektrum interesujących problemów odsłoniętych za sprawą przyjęcia „perspektywy ucha”, zwłaszcza w zakresie studiów nad miastem, przemian sposobów słuchania, zmian środowisk dźwiękowych w aspekcie historycznym, podejmują także refleksję nad pejzażem dźwiękowym w perspektywie aksjologicznej.
Audiosfera Wrocławia, red. Robert Losiak, Renata Tańczuk, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2014
Problematyka audiosfery i słuchania ogniskuje dziś uwagę medioznawców, estetyków, kulturoznawców, historyków, a także architektów, muzykologów, geografów. Zawarte w tomie studia nad audiosferą Wrocławia zawierają rezultaty badań prowadzonych przez zespół autorski. Zostały one zakomponowane w trzy odrębne, a zarazem dopełniające się segmenty. Ich autorami są muzykolodzy i kulturoznawcy, a także zaproszeni do współpracy badacze o kompetencjach historycznych i antropologicznych. Różnorodność perspektyw badawczych pozwala na konfrontację odmiennych metodologii badań audiosfery i pejzażu dźwiękowego oraz sposobów artykulacji poruszanych problemów. Dokonana rejestracja audiosfery Wrocławia tworzy szczególnego rodzaju dokumentację: utrwalony zapis fragmentu życia miasta i codzienności jego mieszkańców
Informacje na stronie Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego
Audiosfera miasta, red. Robert Losiak, RenataTańczuk, Acta Universitatis Vratisaviensis No 3366, Prace Kulturoznawcze XIII, Wrocław 2012
Audiosfera miasta jest zbiorem artykułów, w których autorzy opisują dźwięki występujące w miastach, przede wszystkim we Wrocławiu, ale również w Wenecji czy Londynie. Przedstawione zostały dźwięki obecne między innymi w sztuce ogrodowej, architekturze krajobrazu oraz przestrzeni domowej. Autorzy często skupiają się na konkretnych przykładach, takich jak wrocławskie instalacje dźwiękowe „(Od)głosy w zaułkach”, muzyka w ogrodach wrocławskich, audiosfera dolnośląskich wystaw rzemiosła i przemysłu, audiosfera wczesnych kin.
Tom w wolnym dostępie znajduje się na stronie Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego
ARTYKUŁY NAUKOWE
2024
Robert Losiak, Nie-ekologiczny wykład o doświadczaniu ciszy, „Performer” 2024/27 https://grotowski.net/performer/performer-27/nie-ekologiczny
2023
Robert Losiak, Renata Tańczuk, Sławomir Wieczorek, Listening to the First Lockdown. The Auditory Experience of Wrocław’s Inhabitants, w: „Sounds of the Pandemic: Accounts, Experiences, Reflections, Perspectives in Times of Covid-19, edited by Maurizio Agamennone, Daniele Palma and Giulia Sarno, wyd. Routledge, New York, 2023
2021
Robert Losiak, Pejzaż dźwiękowy wsi w doświadczeniach i wyobrażeniach współczesnych mieszkańców miasta, w: Pejzaże dźwiękowe i muzyczne wsi polskiej. Tom pokonferencyjny. Wydawnictwie Muzeum Narodowego w Gdańsku, red. K. Weiher-Sitkiewicz, A. Ratajczak-Krajka, Gdańsk 2021
Robert Losiak, Sławomir Wieczorek – redakcja, tekst wstępny [w:]„Glissando” #B (Audio Papers) nr 2 „Ekologia dźwiękowa” http://audiopapers.glissando.pl/category/ekologia/
Robert Losiak, Psy i ludzie. Historie dźwiękowe, [w:] „Glissando” #B (Audio Papers) „Ekologia dźwiękowa”, red. R. Losiak, S. Wieczorek https://audiopapers.glissando.pl/psy-i-ludzie-historie-dzwiekowe/
2020
Robert Losiak, Mikrodźwięki miasta, „Avant”, rocznik XI, tom 3. http://avant.edu.pl/32020-2 [przedruk w: Nasłuchiwanie Urbanocenu. Ludzie – Dźwięki – Miasta // Listening to the Urbanocene. People – Sounds – Cities. Zbiór pod redakcją: M. Jezińskiego i E. Lorek-Jezińskiej, Toruń 2021]
2018
Renata Tańczuk, Usłyszeć antropocen. O dźwiękowych reprezentacjach zmiany klimatu, “Prace Kulturoznawcze” XXII, 2018, nr 1-2
2017
Robert Losiak, Muzyka w pejzażu dźwiękowym Wrocławia czasów PRL. Doświadczenia mieszkańców miasta, [w:] K. Bittner, D. Skotarczak (red.), W kręgu kultury PRL. Muzyka. Rodzaje i style, Poznań 2017, s. 79-86.
Robert Losiak, Wokół idei ekologii akustycznej. Koncepcje i praktyki, „Studia Etnologiczne i Antropologiczne” 2017, t. 17, s. 115- 126.
Robert Losiak, Instrumenty muzyczne w pejzażach dźwiękowych – instrumentologia wobec soundscape studies, „Audiosfera. Koncepcje – Badania – Praktyki”, nr 2(6)/2017, s. 11-19, https://pracownia.audiosfery.uwr.edu.pl/wp-content/uploads/sites/802/2025/12/Audiosfera-2-2017_Losiak.pdf
2016
Wioleta Muras, Lokalne współbrzmienia. Szkic pejzażu brzmieniowego zabytkowego obszaru Bazylei, “Audiosfera. Koncepcje – Badania – Praktyki”, nr 2 (4)/2016
Renata Tańczuk, Pejzaż dźwiękowy Wrocławia w latach 1945–2010 – projekt badań, “Audiosfera. Koncepcje – Badania – Praktyki”, nr 2 (4)/2016
Tomasz Sielicki, Kanonenhof – zapomniana wrocławska ludwisarnia, w: T. Głowiński, H. Okólska (red.), Centrum staromiejskie we Wrocławiu, Wrocław 2016, s. 183-202
Robert Losiak, Dolnośląski pejzaż dźwiękowy, w: P. J. Fereński, A. Saj, I. Topp (red.), Dolny Śląsk w tworzeniu. Lower Silesia in the (Art)making, Wyd. SILESIA ART. BIENNALE 2016, Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu, Wrocław 2016, s. 86-95
Robert Losiak, Pejzaż dźwiękowy jako niematerialne dziedzictwo miasta. Badania, ochrona i rewaloryzacja, w: M. Kwiecińska (red.), Niematerialne dziedzictwo miasta. Muzealizacja, ochrona, edukacja, Kraków 2016, s. 62-75
Robert Losiak, Renata Tańczuk, Odmiany globalności i lokalności audiosfery Wrocławia w recepcji jej mieszkańców, „Kultura-Historia-Globalizacja” 2016, nr 19, s. 57-70.
2015
Kamila Staśko-Mazur, Soundwalk as a multifaceted practice, The aesthetics of the city, ed . Maria Popczyk,, „Argument: Binnual Philosophical Journal” 2015, tom 5 , nr 2, s. 439-45, https://argument.up.krakow.pl/article/view/6517/6042
Wioleta Muras, Rowerowe brzmienia w przestrzeni miejskiej Wrocławia, „Audiosfera. Koncepcje – Badania – Praktyki”, nr 2/2015, s. 42-54,
Renata Tańczuk, „Pejzaż dźwiękowy” jako kategoria badań nad doświadczeniem miasta, „Audiosfera. Koncepcje – Badania – Praktyki”, nr 1/2015, s. 11-19
R. Losiak, R.Tańczuk, Pejzaż dźwiękowy miejsca zamieszkania w doświadczeniu wrocławian, „Studia Etnologiczne i Antropologiczne” 2015, tom 15, s. 191-203.
R. Losiak, Audiosfera wielkomiejskich „blokowisk” – konteksty architektoniczne i społeczne, w: Dźwięki architektury, red. A. Kłopotowska, Oficyna Wydawnicza Politechniki Białostockiej, Białystok 2015, s. 146-156.
R. Losiak, Malowniczość pejzażu dźwiękowego. O pewnym aspekcie estetycznego doświadczenia audiosfery, „Teksty Drugie” 2015 nr 5, s. 45-57.
Robert Losiak, Przewodniki dźwiękowe w kontekście soundscape studies. W stronę koncepcji alternatywnego przewodnika dźwiękowego Dzierżoniowa, w: K. Łukasiewicz, I. Topp (red.), Przewodniki w kulturze, Prace Kulturoznawcze XVII, Wrocław 2015, s. 183-193.
Wioleta Muras, Przepływy dźwięków w przejściach podziemnych Wrocławia, „Glissando” nr 26 (R. 2015), s. 60-69.
Sławomir Wieczorek, Sacred silence: The Soundscape of Mouring after Stalin’s Death, „Glissando” nr 26 (R. 2015), s. 107-111.
2014
Robert Losiak, Audiosfera miast. Projekt badań porównawczych Wrocławia i Lwowa,Вісник Львівського університету. Серія мистецтвознавство. Вип. 14, Львів, 2014, s. 9-18, dostęp online: http://nbuv.gov.ua/j-pdf/VLNU_Mistec_2014_14_4.pdf
Robert Losiak, Bezsenność i audiosfera, w: I. Topp, P. J. Fereński, R. Nahirny (red.) Sny w kulturze. Szkice dedykowane Profesorowi Stefanowi Bednarkowi, Warszawa-Wrocław 2014, s. 150-157
Aleksandra Kil, Wielogłos o (wrocławskim) krajobrazie dźwiękowym, “Kultura Współczesna”, nr 1/2014 (Sprawozdanie z seminarium “Audiosfera Wrocławia – między teorią a praktyką”, Wrocław, 25 października 2013), dostęp online: www.kulturawspolczesna.pl
Pejzaże dźwiękowe przeszłości – monograficzny numer kwartalnika Instytutu Sztuki PAN “Muzyka” 1/2014
Robert Losiak, Od redakcji, s. 3-5
Wioleta Muras, Audiosfera życia i pracy Witolda Lutosławskiego uwikłana w historię polskiej radiofonii, s. 77-94
Sławomir Wieczorek, “Cisza huczy ponad krajem naszym”. Pejzaż dźwiękowy żałoby po śmierci Stalina, s. 95-119
Robert Losiak, Zapamiętane brzmienia miasta. Zmiany w obrazie fonicznym Wrocławia w recepcji jego współczesnych mieszkańców, s. 119-148
2012
Robert Losiak, Autentyczność dźwięków. Kulturowy kontekst schizofonii, Kultura współczesna 1/2012, s. 94-101
Robert Losiak, Pejzaż dźwiękowy lo-fi w przestrzeni fonicznej miasta, w: J, Herbanowicz, A. Janiak (red.) Przestrzeń zgiełku. Przestrzenie wizualne i akustyczne człowieka. Antropologia audiowizualna jako przedmiot i metoda badań 3; Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, Wrocław 2012, s. 11-21
Robert Losiak, Problematyka pejzażu dźwiękowego jako obszar dyskursu krytycznego. Ku idei krytyki muzycznej w kontekście refleksji nad audiosferą, w: M. Bristiger, R. Ciesielski (red.), Krytyka muzyczna. Krytyka czy krytyki?, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2012, s. 43-52
Robert Losiak, Pamięć przywołana. W poszukiwaniu mnemotopów fonicznych, Przegląd Kulturoznawczy Vol. 2 (12) 2012, Kraków 2012, s. 141 – 152
2011
Robert Losiak, Słuchanie i wołanie. Przestrzeń w doświadczeniu fonicznym, Tematy z Szewskiej 1(5)/2011, Wydawnictwo Katedry Etnologii i Antropologii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2011, s. 111- 115
Robert Losiak, Recepcja dźwięków świątyń we współczesnym krajobrazie fonicznym miasta, w: S. Bernat (red.), Niematerialne wartości krajobrazów kulturowych, Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego PTG Nr 15, Sosnowiec 2011, s. 38-53
Robert Losiak, Foniczny rekwizyt z czasów PRL-u, w: S. Bednarek, J. Jackowski (red.), Nie tylko o pocztówkach. Szkice dedykowane Profesorowi Pawłowi Banasiowi, Wyd. Korporacja Polonia, Warszawa-Wrocław 2011, s. 177-183
Robert Losiak, Cisza w doświadczeniu audiosfery współczesnej, w: J, Herbanowicz, A. Janiak (red.) Przestrzeń ciszy. Przestrzenie wizualne i akustyczne człowieka. Antropologia audiowizualna jako przedmiot i metoda badań 2, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, Wrocław 2011, s. 57- 64
2010
Robert Losiak, O opisach pejzaży dźwiękowych, w: Krzysztof Łukasiewicz (red.), Nowy idiografizm?, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Prace kulturoznawcze XI, Wrocław 2010, s. 224 – 233
2009
Robert Losiak, Muzyka Chopina w fonosferze codziennej, w: M. Gołąb (red.), Chopin w kulturze polskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2009, s. 453-465
Robert Losiak, Muzyka w aksjotycznej przestrzeni tramwaju, w: S. Bednarek, K. Łukasiewicz (red.), O kulturze i jej poznawaniu. Prace ofiarowane Profesorowi Stanisławowi Pietraszce, Wydawnictwo Silesia, Wrocław 2009, s. 51-57
PUBLICYSTYKA I WYWIADY
Robert Losiak, Spacer dźwiękowy „Akustyka przestrzeni publicznych Wrocławia”, w: M. Bieniek, A. Kołodziejczyk, A. Stec (red.), SURVIVAL 15, Wrocław 2017, s. 152-160
Joanna Gul, Robert Losiak, Sławomir Wieczorek, Trójgłos o audiosferze fabryki… /A trilogue about the factory’s soundscape…, w: A. Kołodziejczyk, A. Stec (red.), SURVIVAL 14, Wrocław 2016, s. 150-176.
Zespół Pracowni Badań Pejzażu Dźwiękowego, Wytwórnia dźwięków – słuchowisko przestrzenne przygotowane i zaprezentowane w ramach Sceny Dźwiękowej 14. Przeglądu Sztuki SURVIVAL (Wrocław, 24.-28.06.2016) https://soundartforum.bandcamp.com/track/wytw-rnia-d-wi-k-w
Wystarczy pojechać do Warszawy, aby uzmysłowić sobie, ze Wrocław brzmi inaczej. Z zespołem Pracowni Badań Pejzażu Dźwiękowego (Michał Kasprzak, Robert Losiak, Kamila Staśko-Mazur, Renata Tańczuk, Sławomir Wieczorek) rozmawiają Izabela Smelczyńska i Krzysztof B. Marciniak, „Glissando” nr 26 (R. 2015), s. 70-73.
Kamila Staśko-Mazur,Bibioteka Miejskiej Audiosfery, w: Katalog 12. Przeglądu Sztuki SURVIVAL, Wyd. Fundacja Sztuki Współczesnej Art Transparent, Wrocław 2014, s. 83-85.
Wspólnota dźwięków wymaga różnorodności. Rozmowa Bogny Świątkowskiej z Robertem Losiakiem, w: „MY I ONI. Przestrzenie wspólne/ Projektowanie dla wspólnoty.” Wyd. Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2014, s. 409-418.
Wspólnoty dźwięków, rozmowa Bogny Świątkowskiej z Robertem Losiakiem, „Notes na 6 tygodni” nr 96 / 2014
Robert Losiak, Sztuka przepływu-przepływy sztuki. Wokół sceny dźwiękowej 11 Przeglądu sztuki SURVIVAL, w: Katalog 11. Przeglądu Sztuki SURVIVAL, Fundację Sztuki Współczesnej Art Transparent, Wrocław 2013, s. 120-125.
Robert Losiak, Sztuka przepływu-przepływy sztuki, „Glissando” nr 22/2013, s. 159-160.
Reportaż Magdaleny Skawińskiej poświęcony działalności Pracowni Badań Pejzażu Dźwiękowego, Polskie Radio Program III, 04.11.2013, https://reportaz.polskieradio.pl/artykul/968909,Slyszec-miasto-Magda-Skawinska
Posłuchaj, jak brzmi Wrocław, artykuł poświęcony działalności Pracowni Badań Pejzażu Dźwiękowego, zamieszczony na stronie oficjalnego portalu internetowego Gminy Wrocław: ttps://www.wroclaw.pl/posluchaj-jak-brzmi-wroclaw 14.10.2013.
Posłuchaj mlaskania Odry, wsłuchaj się w miasto, wywiad z Robertem Losiakiem przeprowadzony przez Tomasza Wysockiego, “Gazeta Wyborcza – Wrocław”, 09.12.2011
Niech grają fontanny, wywiad z Robertem Losiakiem przeprowadzony przez Jacka Antczaka, “Wieczór Wrocławia”, Polska Gazeta Wrocławska, 22.01.2010.
Olga Woźniak, Gwałceni dźwiękiem, (fragmenty wywiadu z Robertem Losiakiem), “Przekrój” nr 42 / 2009.
